Böceklerde Morfoloji (Dış görünüm)

Konu
Want create site? Find Free WordPress Themes and plugins.

BÖCEKLERDE BAŞ VE UZANTILARI

Böceğin genel görünümü

Böceğin genel görünümü

Baş

Embriyo döneminde yirmi bir segmentten (halka) ibaret olan böcek vücudunun başa ait halkaları, ilk altı tanesidir. Bu dönemden sonra, başın gayet sağlam yapılı bir kutu şeklini aldığı görülür. Baş genel olarak göğsün ön tarafında yer almıştır, Fakat bazı familyalarında bazen alt tarafında da bulunabilir. Bundan dolayı bu tür böceklere üstten bakıldığında baş görülmez. Baş üzerinde yanlarda ve yukarıya doğru yerleşmiş bir çift petek göz, çoğunlukla bunların arasında ve genel olarak üç (bazen bir) adet nokta göz, bir çift anten ile ağız parçaları bulunur.

Böceğin Baş kısmının genel görünümü

Böceğin Baş kısmının genel görünümü

Antenler

Antenler genel olarak gözler arasından çıkmıştır. Daima bir çift olarak mevcuttur, Koku, dokunma ve tat alma, yönünü bulma ve eşini bulma görevlerini yapar. De­ğişik sayıda halkadan meydana gelmiştir ve bunlar baştan itibaren sıra numarası ile anılır. Bu halkaların ilk ikisi daima diğerlerinden şekil ve boyut olarak ayırt edile­bilir. Birincisine “Scapus” adı verilir ve anteni başa bağlar. İkinci halkanın adı “Pedicellus”dur. Diğerleri “Flagellum (Anten kamçısı)” adını alır. Anten halkalarının sayısı genel olarak 3 -50 arasında değişir.

Antenin genel görünümü

 Antenin genel görünümü

Anten Tipleri

Özellikle anten kamçısını meydana getiren şekil değişimleri böceklerin sınıflandı­rılmasın da öneme sahiptir. Bunlar çok değişik olmasına karşılık çoğunlukla görü­len tipleri aşağıda verilmiştir.

Böceklerde anten tipleri

  Böceklerde anten tipleri

Ağız Yapıları

Başın alt veya ön tarafına yerleşmiş olan ağız, üç çift uzantı ve diğer bazı parçacık­lardan yapılmıştır. Ağız, böceğin aldığı besinin sıvı veya katı olması, herhangi bir hayvansal veya bitkisel doku içerisinde bulunup bulunmaması sebebi ile değişik yapılar kazanmıştır. Ağız parçalarının yapısı, böcekler ile savaşımda kullanılacak ilacın seçiminde önemli rol oynar. Başlıca ağız tipleri aşağıda belirtilmiştir.

Çiğneyici ağız: Bu tipe ısırıcı veya kemirici ağız adı da verilebilir. Adından da anlaşılacağı gibi, bu şekilde ağız yapısına sahip böcekler besinlerini ısırıp çiğne­mek suretiyle alır. Bu tipe örnek olarak çekirgeler ve kınkanatlılar takımlarına bağ­lı böcekler ile tam başkalaşım gösteren böceklerin larvalarını gösterebiliriz. Arı takımına bağlı bazı türlerde de (Örneğin: Karıncalar) ağız bu yapıdadır. Çiğneyici ağız ti­pi temel yapıdır. Bunun değişmesi ile diğer tipler meydana gelmiştir.

Yalayıcı-emici ağız: Arılar (Hymenoptera)’ın çoğu besin maddelerini şekerli eriyikler halinde ve emerek aldıklarından, ağız parçaları bu işi sağlayacak şekle dönüşmüştür.

Emici ağız: Kelebeklerin erginlerin­de (Lepidoptera) görülen bu ağız tipin­de iç çiğneyici gelişmiş ve bir hortum halini almıştır. Bu hortum istirahat ha­linde başın alt kısmında kıvrık olarak dururken beslenme sırasında açılarak düz bir durum alır. Bitkilerin polen toz­larını emerek beslenecek yapıdadır.

Sokucu-emici ağız: Bazı böcekler bitki ve hayvan dokularını delerek besini sı­vı olarak alır ve ağız yapıları buna özelleşmiştir. Bu tip ağız yapısına sahip böcek­lerde ağız yapısında çeşitli farklılıklar vardır ve bu yüzden birkaç alt tipe ayrılır.

Diğer ağız yapıları

      • 6 iğneli Sokucu-Emici Ağız: Üst dudak uzayarak bir hortum şeklini almıştır ve 6 adet iğne bu hortum içinde yer almaktadır. Bazı sineklerde görülür (Ör.: Sivrisinekler).
      • 4 iğneli Sokucu-Emici Ağız: Değişik kanatlılar ve Eşkanatlılar takımlarında görülür.
      • 2 iğneli Sokucu Emici Ağız: Bazı sineklerde görülür. Ev sineklerinde ağız ya­pısı bu şekilde ise de, bu iki iğne de ufalmıştır.
      • Thysanoptera takımında ise 3 adet iğne bulunur.

Böcekler Hakkında Ağız yapılarını görmek için uygulamamıza bir göz atın (start dedikten sonra biraz bekleyiniz.)

 

THORAX (GÖĞÜS) VE UZANTILARI

Ergin böceklerin hareketi hemen hemen tamamen göğüs tarafından sağlanır. Gö­ğüs 3 bölmeden meydana gelmiştir. Her bölmeden bir çift bacak ve birincisi boş olmak üzere genellikle ikinci ve üçüncü bölümlerinden birer çift kanat çıkar. Bazı ergin böceklerde kanatlar, birçok böceğin ergin öncesi dönemlerinde ve birkaç er­gin böcekte ise bacaklar hiç bulunmaz.

Böceğin thorax (göğüs) yapısı

   Böceğin thorax (göğüs) yapısı

Bacaklar

Böcekler, ergin dönemde genellikle 3 çift bacağa sahip olup her göğüs halkasın­da birer çift bacak bulunur. Bacak; coxa, trochanter, femur, tibia ve tarsus olmak üzere beş kısımdan meydana gelmiştir. Böcek bacakları çeşitli kullanım amaçlarına yönelik olarak bir dereceye kadar değişikliğe uğramıştır. Bu değişim genellikle birinci ve üçüncü çift bacaklarda görülür.

Böceğin bacak genel yapısı

  Böceğin bacak genel yapısı

Ön Bacak Tipleri

Kazıcı bacak: Bu tipe en iyi örnek danabumudur. Coxa’dan itibaren bütün bacak parçaları kalın ve kuvvetli bir yapıda olup; tibia’nın alt tarafında kazma işini kolay­laştıracak diş gibi çıkıntılar bulunur ve kazma sırasında tarsus segmentlerinin içeri doğru çekilir. Coleoptera takımına bağlı Scarabaeidae familyası türlerinden bazıla­rında da bu bacak tipi görülür,

Yakalayıcı bacak: Bu tipe örnek olarak peygamberdevesi (Mantis spp) veri­lebilir. Bacağın coxa kesiminin uzaması sayesinde böcek önünde bulunan diğer canlıları yakalamak üzere, ön bacağını ileri doğru uzatma yeteneğini kazanmıştır, Femur ile tibia’nın birbirine karşı olan yüzeyleri diken çıkıntıları ile donatılmış ol­duğundan, av bu iki kısım arasında sıkıştırılarak yakalanır,

Çengelli bacak: Sularda yaşayan bazı değişik kanatlılar takımındaki böcek fa­milyalarında görülür. Bu bacak tipinde tibia ve bunun ucunda ufak yapılı olarak bulunan tarsus çengel şeklini almıştır. Bu çengel sayesinde böcekler sularda yaşa­yan avlarını kolayca yakalayabilir

Tutucu bacak: Bazı kınkanatlı böcek familyalarında erkeklere özgü ve tar­sus’un ilk üç segmentinin genişlemesi ile meydana gelen bu tip bacakta genişle­yen tarsus halkaları üzerinde bulunan vantuzlar çiftleşme sırasında dişileri tutma görevi yapar.

Temizleyici bacak: Bazı kelebeklerin ön bacaklarının tarsus kısmı çok ufalmış ve hatta erkeklerde tamamen yok olmuştur. Bu bacakların ince yapılı femur, tibia ve tarsus kısımları sık ve uzun kıllarla kaplıdır. Bu bacaklar sadece kelebeğin baş kısmına yapışan toz veya polenlerin temizlenmesinde kullanılır, yürüme işlevini görmez.

Böceklerin bazı ön bacak tipleri

   Böceklerin bazı ön bacak tipleri

Arka Bacak Tipleri

Sıçrayıcı bacak: Bu tipte femur gayet iri ve kuvvetli yapılışta ve fazla sayıda kaslara sahiptir. Tibia oldukça uzundur. Sıçrama için tibia’nın femur altına çekilmesi ve bundan sonra yere doğru bir tepme hareketinin yapılması gerekir. Çekirgelerde görülür.

Yüzücü bacak: Sularda yaşayan böceklerin bacaklarında çeşitli değişiklikler ol­muş ise de, hepsinde amaç su içerisinde veya yüzeyinde kolay yüzmeyi sağlamak­tır. Kın kanatlılar ve değişik kanatlılar takımlarından sularda yaşayan bazı familya­ların üyelerinde tibia ve özellikle tarsus segmentlerinin iç yüzeylerinde iri ve geri­ye doğru uzanmış kıllar bulunur. Bacaklar geriye itildiğinde, suya karşı gelen bu kıllar böceğin ilerlemesini sağlar.

Koşucu bacak: Bu değişiklik böceğin genellikle her üç bacağında da görülür ve çok yaygın bir bacak tipidir. Böceğin süratli hareketini sağlamaya yarayacak şekil­de, femur ve tibia ince ve uzun yapılıştadır. Bu tip bacak yapısına çok hızlı koşan bacaklara sahip olan hamamböceklerini örnek verebiliriz.

Toplayıcı bacak: Balansı ve polen toplayan diğer bazı arıların üçüncü çift ba­cakları, bu görevi yapabilecek şekle dönüşmüştür. Bal arısı çiçekler üzerinde do­laştığı sırada, vücudunun çeşitli yerlerine yapışan polenleri tibia’sımn alt tarafı ile ilk tarsus segmenti genişlemiş olan üçüncü çift bacağının iç kısmında bulunan ve “fırça” adını alan diziler halindeki kıllar yardımı ile sepet adı verilen bir torbanın içine toplar.

Böceklerin bazı arka bacak tipleri

 Böceklerin bazı arka bacak tipleri

Kanatlar

Böceklerin bacak sayısı sabit iken, kanat durumu değişiklik gösterir. Bazı böcek­ler 2 çift kanada sahipken bazılarında hiç kanat yoktur. Apterygota alt sınıfında embriyo döneminde dahi kanat izlerine rastlanmaz. Pterygota alt sınıfında ise kanatlar genellikle iki çift olmasına rağmen, bazen bir çifttir ve bazen de tamamen yok olmuştur. Yani bazı böceklerde kanatlar sonradan yok olabilir. Bu böceklerin embriyo döneminde kanat izleri görülür.

Kanatlar vücut duvarının dışa doğru büyümesi ile meydana gelmiş ve iki ta­bakalıdır. Bu tabakalar arasında kanat damarları vardır. Damarlar içerisinde trachae (solunum borucukları) boşluğu, vücut sıvısı ve sinir kolu bulunur. Kanat damarları böceklerin teşhis ve sınıflanmasında önemli rol oynar. Bunlar boyuna ve enine damarlar olmak üzere ikiye ayrılır. Kanatlar göğüs bölgesindeki enine ve boyuna kasların kasılma ve uzamaları sayesinde hareket eder. Kanatların iki çif­ti birlikte hareket eder ve uçuş sırasında havada  yatık sekiz şekli çizer. Uçu­şun kuvvet ve hızı kanatların büyüklüğü ve kanat hareketinin süratine bağlıdır. Kanat sayıları ve yapıları böceklerin takımlara ayrılmasında yararlanılan en önem­li özelliktir.

iki çift kanada sahip böcekler kanatlarının hepsini aynı anda hareket ettirmek zorundadır. Bu hareket aşağı ve yukarı doğru olur. Uçuş yönünü kınkanatlılarda elytron, arılarda karın, çekirgelerde arka bacaklar ve sineklerde halter belirler.

Böceklerin kanat yapısından bir örnek

 Böceklerin kanat yapısından bir örnek

ABDOMEN (KARIN) VE UZANTILARI

Abdomen genellikle birbirine benzeyen 10-12 segmentten meydana gelmiştir. Ab­domende böcek takımlarına göre değişmekle birlikte çeşitli uzantılar vardır. Bun­lardan “cerci” bir çift olarak son abdomen segmentinin üstünden çıkar. Epiproct tek olarak anüsün üstünde, paraproct bir çift olarak anüsün altında yer alır. Dişi böceklerin dişi eşey organları sekizinci ve dokuzuncu abdomen segmentinin altın­dan çıkar. Bazen dış eşey organları uzamış ve yumurta koyma borusu (ovipozitör) şeklini almıştır. Erkek eşey organları dokuzuncu abdomen segmentinde bulu­nur. Yusufçuklar takımında ise ikinci karın halkasının altında yer alır. Bazı böcek­lerin larvalarında ise abdomende de karın bacakları bulunabilir.

 

bir böceğin abdomeni

  Böceğin Abdomen yapısı

Bir böceğin abdomeni (soldaki) ve ovipozitorü (sağdaki)

   Bir böceğin  ovipozitorü 

Did you find apk for android? You can find new Free Android Games and apps.
Devam Ediyor 0
Genel Bilgiler Entomoloji 12 ay 1 Cevap 686 görüntüleme 5

Hakkında Entomoloji

Aslında depo zararlıları hakkında uzman olsamda genel olarak böceklere karşı bir ilgim var... Böcek mi ? Evet evet benim işim merak etme :)

Beni Takip Et

Cevap ( 1 )

  1. Tebrik ederim yazınız gerçekten çok güzel olmuş elinize sağlık.

Cevap bırak