Kayıt Ol

Giriş


Şifremi Kaybettim

Lost your password? Please enter your email address. You will receive a link and will create a new password via email.

soru ekleme

Konu paylaşmak için giriş yapmalısınız.

Giriş


Kayıt Ol

Forumumuza kayıt olun sorulan sorulardan haberdar olun !

Böceklerde Davranış Biçimi

Want create site? Find Free WordPress Themes and plugins.

Genel olarak böcekler, doğuştan gelen ve öğrenilmiş davranış olarak iki tip davranış sergilerler.

Doğuştan gelen davranış, genel olarak bir ya da bir grup uyartıya karşı gösterilen az çok sabit bir ya da bir seri tepkidir. Bir önceki cümledeki  ‘az çok’ söyleminin üzerinde durulması gerekir çünkü, doğuştan gelen davranış genellikle esnektir ve deneyimle (öğrenme) değişebilir. Doğuştan gelen davranışın, çoğunlukla sinir sisteminin kalıtılabilir özelliklerine dayandığı kabul edilmektedir.

Diğer taraftan öğrenilmiş davranış, kalıtsal olmayıp, bireyin yaşamında çevre ile etkileşimi sonucu kazanılmıştır. Öğrenilmiş davranışların özgül modelleri kalıtılmaz  ama öğrenme kapasitesi kalıtılır. Çoğu davranış modeli incelenirken bunun kalıtsal mı yoksa öğrenilmiş mi olduğunu saptamak zordur.

Böcek davranışlarının çarpıcı bir özelliği de çoğu davranışın önceden deneyim olmadan ve türün diğer bireyleriyle etkileşime girilmeden sergilenmesidir. Böceklerdeki bu tip davranışlar doğaldır ve doğuştan gelmektedir. Bazı doğuştan gelen davranışlar karşılaştırılabilir derecede basittir. Refleksler bu duruma örnek olarak gösterilebilir. Refleks, proboscis’in dışarı uzatılması gibi vücudun bir kısmı ile ya da böceğin ters çevrildiğindeki düzelme hareketi gibi vücudun tamamıyla sergilenebilir. Refleksler fazik ve tonik olarak ikiye ayrılabilir. Fazik refleksler, hızlı ve kısa süre içerisinde gerçekleştirilir (proboscisin uzatılması), tonik refleksler ise vücut duruşu, turgor ve iç dengenin düzenlenmesi gibi yavaş ve uzun sürelidir. Refleksler karmaşıklıklarına göre de çeşitlenir. En basit refleks, bir reseptörden getirici sinirin, uyartıyı bir ara nöron aracılığı ile efektöre gönderildiği refleks yayıdır. Muhtemelen tüm refleksler, bundan daha çok sinirsel bağlantı içermek suretiyle daha karmaşıktır. Bireyin segmental ganglionları refleks otonomisi gösterebilir. Örneğin,  ipek böceğinde (Bombyx mori), ovipozitörün bir yüzey ile teması sonucu gerçekleşen yumurta bırakma refleksi, tamamen abdomen son segmentindeki caudal ganglion ile gerçekleştirilir.

Daha karmaşık doğuştan gelen davranışlar çok çeşitli yönlenme modelleri içermektedirler. Yönlenme,  uyartı gibi iç ya da dış kaynaklı bir referansın yardımıyla, zaman ve mekanda konum ve tutumun kontrol edilmesi etkinliği ve kapasitesi olarak tanımlanabilir.

Birincil ve ikincil olarak iki geniş yönlenme tipi belirlemiştir. Birincil yönlenme, hem sabit hem de hareketli bir böcekte görülen tutum olan, temel vücut duruşunun saptanması ve sağlanmasıdır. Örneğin uçan bir böceği belli bir yönde tutan refleksler birincil yönlenmelerdir.

İkincil yönlenme, birincil yönlenmenin üzerine eklemelerle gerçekleşir ve çeşitli uyartılara böcek tepkisinin verilmesidir. Bu uyartılar ışık, nem ve sıcaklık gibi dış kaynaklı ya da belli bir böcek hormonunun varlığı gibi iç kaynaklı olabilir. İkincil yönlenme, böceği potansiyel bir av ya da konağa veya koşulları daha uygun bir ortama yönlendirmek veya potansiyel bir tehlikeden ya da çevreden uzaklaşmak gibi yararlara sahip olabilir.

yönlenmenin mekanizmasını esas alarak yönlenmeyi Kineses, Taxes ve transverse olarak üçe ayıran bir sınıflandırma da önermişlerdir. Kineses, uyartıya dolaylı tepkilerdir bu nedenle uyartı kaynağına karşı vücudun belirli bir yönlenmesi yoktur. Örneğin nemli atmosfere kıyasla kuru atmosfer koşullarında çeçe sineklerinde (Glossina spp) etkinlik artmaktadır. Bu davranış, böceğin nemli bir alan bulup orada kalması ile sonuçlanacaktır. İnsan bitleri (Pediculidae), sıcaklık, nem ve koku arttıkça daha az yön değiştirmesi yaparak potansiyel konaklarına yaklaşırlar.

Taksis (Taxes): 

Kineses’den farklı olarak uyartı kaynağına göre doğrudan gerçekleştirilen tepkilerdir. Böcek bir uyartı kaynağına doğru (pozitif) ya da kaynaktan uzağa doğru (negatif) hareket edebilir. Teorik olarak, bir böcek bir uyartı etkisinde belli bir rotada ilerlerken,  gerçekleştirdiği açısal sapmalar ‘dönme eğiliminin (turning tendency)’ başlangıcıdır. Bu durum, böceğin orijinal rotasına dönmesi için gereken açısal sapmadır. Açısal sapma arttıkça dönme eğiliminin şiddeti de artmaktadır.

Taxes, uyart tipine göre sınıflandırılabilir. (Fototaksi – ışık, geotaksi – yerçekimi, Gznemotaksi – hava koşulları, rheotaksi – su koşulları, Tigmotaksi – temas)

Klinotaksik yönelme, taxis için iyi bir örnektir. Klinotaktik yönelme yapan bir böcek vücudunun tamamını ya da bir bölümünü sallayarak maksimum uyartının görüldüğü bölgeye yaklaşır ya da bölgeden uzaklaşır.

Transverse (Çapraz yönlenmeler):

Uyartı kaynağının yönüne bağlı sabit bir açıda vücudun hizada durması ile sonuçlanır ancak bu durumda hareket görülme zorunluluğu yoktur. Pek çok böcek tarafından sergilenen dorsal (ventral) ışık tepkimesi hareketin görülmediği durumlara örnek gösterilebilir. Dorsal (ventral) ışık tepkisi serbest yüzen sucul böceklerin pozisyon saptamalarında önemlidir. Notonecta türlerinde (backswimmers) düşey konumaki pozisyonlarını ventral ışık tepkisi ile sağlarlarken bu durum Corixa türlerinda dorsal ışık tepisiyle gerçekleştirilir.

Hareket içeren çapraz yönelmenin en bilindik örneği ışık pusulası tepkisidir. Hareket ışık kaynağına göre sabit bir açıda yönlenir ve bu durum rotanın belirlenmesinde önemlidir. Eğer yuvasına besin taşımakta olan bir karıncanın üstüne ışık geçirmeyecek küçük bir kutu kapatılır ve güneşin konumu değişene kadar karınca bu ortamda hapis tutulursa, serbest bırakıldığında karıncanın güneşin yeni konumuna göre yeni bir rota izlediği görülür. Benzer bir şekilde hareket halindeki bir böceğin güneşi görmesi engellenir ve bir ayna yardımıyla güneşin imajı gösterilirse, böcek güneşin imajına göre yön değiştirecektir.

Did you find apk for android? You can find new Free Android Games and apps.

Hakkında David Andersen

Hey Dostum bitki hastalıklar hakkında pekte fena sayılmam ! ABD'de şu an da doktora çalışmalarını yürütmekteyim. Bitkiler dünyasında esrarengiz olan bakteri,fungal,virüs gibi etmenler ne denli hastalıklar yaptığı konusunda araştırmalar yapmak müthiş zevk veriyor... Takipte kalın...

Beni Takip Et

Bir şeyler söylemek ister misin ?